HomeNieuwsBlogsBericht uit Ghana - Christel Selhorst

Bericht uit Ghana - Christel Selhorst

Volg Christel tijdens haar verblijf in het Baptist Medical Centre in Nalerigu, Noord-Ghana.

Ondervoeding is in het arme noorden van Ghana nog steeds aan de orde van de dag. Gemiddeld is zo’n 15% van de kinderen onder vijf jaar in Ghana matig tot ernstig ondervoed, in het noorden is dit percentage ongetwijfeld hoger. Driekwart van de jonge kinderen en de helft van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd heeft anemie. Cijfers uit 2011 van de Ghana Health Service tonen dat zo’n 12.000 Ghanese kinderen per jaar sterven aan ondervoeding of daaraan gerelateerde problemen.

Verwonderlijk is dit niet als je de verhalen hoort over het omgaan met eten en werkverdeling. Vlees wordt in principe alleen gekocht en klaargemaakt door en voor mannen; als er vlees over is wordt het verdeeld onder de kinderen. Vrouwen mogen geen vlees en ei eten en bij sommige stammen tevens geen fruit. Op de markt is weinig groente te vinden, op een paar kleine tomaatjes en paprika na. Veel mensen hier leven van een weinig divers dieet van koko en TZ, pap van gierst en/of maïs, afgewisseld met wat brood en yam (zoete aardappel). Over het algemeen wordt er alleen ’s ochtends en ’s avonds gegeten, overdag werkt men op het land. Vrouwen hebben een zeer groot aandeel in het zware werk: het land verbouwen, dagelijks hout kappen, te voet liters water halen, kleding wassen in de rivier en dit alles met zwangere buik en een kind op de rug. Meisjes moeten van jongs af aan meehelpen, jongens daarentegen lopen vaak spelend rond.

DSC03044 blog 4 Christel Selhorst verkleind

Op de kinderafdeling nemen we wekelijks nieuwe ondervoede kinderen op. We zien zowel marasmus, zeer cachectische kinderen, als kwashiorkor, door eiwitgebrek oedemateuze kinderen. Daarnaast zijn deze kinderen ook vaak ernstig gedehydreerd. Naast behandeling voor eventuele malaria en andere infecties wordt er gestart met versterkte voeding: F-75 / F-100. Dit is door de World Health Organization verstrekt melkpreparaat met extra calorieën, vitamines en mineralen. Daarna starten de kinderen met zakjes plumpy nut (een soort zeer voedzame pindakaas). Het op het eerste oog simpele principe (kinderen moeten eten om aan te komen) is in praktijk niet altijd gemakkelijk. Bijvoorbeeld: door de langdurige ondervoeding willen/kunnen de kinderen vaak niet meer eten, vocht via het infuus is onmogelijk vanwege problemen met hart en nieren, ernstige huidproblemen zijn een bron van infectie. Sommige kinderen worden ondanks langdurige zorg niet beter, vaak is dit door onderliggende problematiek als HIV of tuberculose.

20131125 215039 blog 4 Christel Selhorst verkleind

 

IMG 0385 blog 4 Christel Selhorst verkleind

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Als de kinderen de eerste intensieve fase door zijn, maar nog niet voldoende zijn aangekomen om naar huis te gaan, gaan ze een tijdje naar de Nutrition Rehabilitation Unit (zie onderstaande foto). Ook kinderen na ernstige (geperforeerde) buiktyfus, waarbij ze een tijd niet hebben kunnen eten, gaan vaak naar de NRU. In een klein gebouwtje naast het ziekenhuis worden de kinderen overdag gevoed en gewogen en wordt aan hun verzorgers (meestal de moeder) uitleg gegeven over goede voeding. Er zijn gemiddeld zo’n 15 kinderen; sommigen blijven voor enkele dagen, andere hebben weken nodig voordat ze voldoende aangesterkt zijn. De NRU wordt geleid door een fantastische Ghanese diëtist, een expert op het gebied van ondervoeding. ’s Nachts moeten de kinderen en hun moeders bij familie in het dorp slapen.

IMG 2472 blog 4 Christel Selhorst verkleind

Er wordt vanuit de afdeling Public Health gelukkig ook actie ondernomen om ernstige ondervoeding (en andere ziekten) zoveel mogelijk tegen te gaan. Alle jonge kinderen in Nalerigu komen maandelijks naar het Public Health Centrum om gewogen en gevaccineerd te worden. De kinderen die afbuigen op de groeicurve worden verwezen naar het ziekenhuis. Bijna dagelijks gaat een community health worker eropuit om ook de kleine dorpen in de omgeving van deze zorg te voorzien. Een aantal weken geleden ben ik een dagje mee geweest, achterop de motor, naar een klein dorpje ruim een uur van Nalerigu vandaan. Een hele beleving: uitgebreid de chief van het dorp groeten, alle kinderen wegen (zie foto), vaccineren en dit registreren in hun groeiboekje, kinderen én volwassen blij maken met ballonnen en als dank 8 eieren in een plastic zakje op de motor mee terugnemen.

P1010400 blog 4 Christel Selhorst verkleind

 

 

 

 

 

 

 

----------------

Het is een gewone doordeweekse dag en oude dame zit bloedend op het bankje voor de operatiekamers. Ze heeft een hoofdwond en verschillende kneuzingen over de rest van haar lichaam. Bij navraag wat er gebeurt is verbergt ze wanhopig haar gezicht in haar handen en vertelt ze dat ze een heks is. Een kind uit haar dorp droomde over haar en is later overleden. De vrouw is daarom beschuldigd van hekserij. Haar familie en de andere mensen uit het dorp hebben haar mishandeld. Helaas is dit verhaal geen uitzondering… Hekserij is een wijdverspreid bijgeloof in met name Noord-Ghana. Op het moment dat ziekte of dood optreedt wordt regelmatig de schuld gezocht bij een vrouw. Om te bewijzen dat een vrouw een heks is wordt een kip geslacht en afhankelijk van hoe de kip sterft (met de vleugels naar boven of naar beneden) is ze een heks. Mannelijke heksen bestaan wel, maar doen nooit kwaad; mishandeling en verbanning treft dus alleen vrouwen.

 P1010395 blog 3 Christel Selhorst verkleind

Afgelopen donderdag ben ik op bezoek gegaan bij het zogenaamde heksenkamp in Gambaga, een naburige stad. De chief (opperhoofd) van deze stad biedt onderdak aan vrouwen die beschuldigd zijn van hekserij en daarom verjaagd uit hun dorp. Hij kan dit doen omdat hij bovennatuurlijke krachten heeft om Gambaga te beschermen tegen de schadelijke invloeden van heksen. Momenteel leven er zo’n 80 vrouwen in het kamp. Ze betalen de chief door op zijn land te werken.

Wekelijks gaat één van de vrijwilligers hier, een muziektherapeute, naar Gambaga. De vrouwen zijn ontzettend blij met bezoek; ze vertellen dat ze daardoor het gevoel hebben dat ze niet vergeten worden en dat ze zelfs geliefd zijn. Er wordt een viering gehouden met zang, dans en gebed; je ziet dit op onderstaande foto. Daarna ziet deze vrijwilliger een aantal vrouwen voor individuele therapiesessies; zoals te begrijpen is kampen de vrouwen regelmatig met psychische problemen – depressie, angsten, posttraumatische stressstoornis.

P1010408 Blog 3 Christel Selhorst verkleind

Het was heel bijzonder om al deze vrouwen te ontmoeten; bijna iedereen kwam me persoonlijk begroeten en bedanken dat ik bij hen aanwezig was. Bij zoveel vrouwen zie je het verdriet en de zorgen in hun gezicht gegroefd; de wanhoop die een dergelijke verbanning van je leven veroorzaakt is voor ons onvoorstelbaar. Ik vond het heel verdrietig om te horen dat ook de vrouwen zelf daadwerkelijk geloven dat ze heksen zijn. Wat blijft er dan nog over van je eigenwaarde?

De vrouwen ondernemen verschillende collectieve activiteiten om in hun onderhoud te voorzien. Ze maken prachtige sieraden van in Ghana gebakken kralen. Toen ik er was experimenteerden ze met het maken van zeep. Verschillende kleuren zelfgemaakte zeep van palmolie worden gemengd, gedroogd en gesneden. Kleine kinderen van verbannen vrouwen gaan vaak mee naar het kamp. Er leven nu zo’n 40 kinderen in het kamp; een aantal gaan naar de lokale school in Gambaga, maar helaas is er veel stigmatisering. Ook is er lang niet altijd geld om de kinderen naar school te laten gaan. We spelen een uurtje met de kinderen daar – je ziet dat het zowel de kinderen als de vrouwen een groot plezier doet!

Samen met lokale hulpverleners wordt geprobeerd om de vrouwen te laten terugkeren naar hun dorp. Er wordt in het dorp voorlichting gegeven over de werkelijke oorzaak van ziekte en dood en er worden gesprekken gehouden met de chief van het dorp en de familie van de verbannen vrouw. Pas als iedereen ervan overtuigd is dat ze de vrouw terug willen in hun dorp, wordt de poging tot terugkeer definitief. Sommige vrouwen krijgen op deze manier (een deel van) hun oude leven terug. Voor anderen is dit geen mogelijkheid – zij zullen de rest van hun leven in het kamp verblijven.

Onderstaand filmpje, een samenvatting van een langere documentaire over het kamp in Gambaga, is informatief en indrukwekkend. Het laat de moeilijkheden zien waar vrouwen in Ghana helaas nog dagelijks mee te maken hebben.

">

 

-----------------------

Na de mijn vorige blog over de polikliniek zal ik nu wat meer vertellen over de kliniek. We hebben in het Baptist Medical Centre verschillende afdelingen: twee zalen mannen, twee zalen vrouwen en oudere kinderen, één grote zaal jonge kinderen (0-4 jaar), één zaal verloskunde en de isolatieafdeling. Op de volwassenenzalen zijn ongeveer 10 bedden. Vanaf 07.45 doen we ochtendvisite; we proberen dit te verdelen tussen de aanwezige artsen zodat er enige continuïteit is, maar dit is uiteraard zeer afhankelijk van welke vrijwilligers er op dat moment zijn. Momenteel doe ik de ochtendvisite op de kinderafdeling (gemiddeld 30 kinderen) en de isolatieafdeling (gemiddeld 15 patiënten). Vervolgens doet de arts die de 24-uursdienst heeft de avondvisite op alle afdelingen, waarbij alleen labuitslagen, nieuwe patiënten en ernstig zieke patiënten bekeken worden. Ik heb gemiddeld één keer per week 24-uursdienst, maar aangezien we momenteel onderbezet zijn doen we nu uit solidariteit allemaal iedere avond avondvisite zodat de dienstdoende dokter ook een paar uur kan slapen.

Alle patiënten in het ziekenhuis hebben een familielid naast/op/onder het bed om de patiënt te verzorgen, water te halen, eten klaar te maken (er bestaan geen ziekenhuismaaltijden). Op de kinderafdeling is dit eigenlijk altijd de moeder of oma van het kind. De afdelingen zijn nooit vol, een opnamestop is een niet-bestaand begrip hier. Eerst worden alle bedden gevuld en daarna de ruimte op de grond tussen de bedden. Extra matrassen en linnengoed zijn niet beschikbaar; deze patiënten liggen op een plastic zeil en hun eigen doek op de tegels.

 20131119 093002 blog 2 Christel Selhorst foto 2

Tijdens de ochtendvisite gaan alle moeders met hun kind en de status in een lange rij in het midden van de zaal zitten zodat wij de kinderen daar één voor één kunnen zien. Alleen de hele zieke kinderen die niet weg kunnen van hun infuus zien we aan het bed. De kinderen zijn regelmatig bang voor mijn witte huid, maar gelukkig was er laatst ook een kind dat niet huilde omdat ze bang voor me was maar omdat ze met me mee naar huis wilde. Op de andere afdelingen gaan we met de verpleegkundige en een verrijdbare statafel één voor één langs alle patiënten. Een voorafgaande papieren visite bestaat niet. De aanwezigheid van laboratoriumuitslagen en controles is geen probleem aangezien de dag hier vroeg begint. Patiënten worden om 4 uur ‘s ochtends naar het lab gestuurd en vanaf 5 uur worden alle controles gedaan.

De isolatieafdeling is één van de gezelligste afdelingen omdat patiënten hier meestal wekenlang opgenomen liggen. Deze afdeling bestaat uit twee compartimenten en het enige éénpersoonskamertje van het ziekenhuis. Helaas heb ik hier al twee kinderen met rabiës moeten verzorgen en zien overlijden. De eerste grote zaal is voor patiënten met chronische ulcera, een veel voorkomend ziektebeeld hier. Gelukkig boeken we met regelmatige debridement en uiteindelijk skin grafting hele goede resultaten; deze verrichtingen doe ik in de dagen dat er geen polikliniek is. De tweede grote zaal is voor tuberculosepatiënten. Nieuwe tuberculosepatiënten verblijven vaak een week of iets langer op de isolatieafdeling en als ze zich goed genoeg voelen gaan ze naar het tuberculosedorp. Dat is een kleine verzameling huizen op 10 minuten loopafstand van het ziekenhuis; je ziet het op onderstaande foto. De patiënten wonen daar met hun familie en krijgen dagelijks de tuberculosemedicatie uitgedeeld. Ze kunnen wat gewassen verbouwen om van te leven. Op deze manier kan er goede zorg geleverd worden en zijn patiënten geïsoleerd van de samenleving opdat ze anderen niet besmetten. Uiteraard vraag je je wel af hoe veilig het is voor de familieleden die er ook wonen… Als er tijd is ga ik op dinsdagmiddag meestal naar het tuberculosedorp om te spelen met alle kinderen die er wonen. We voetballen, springtouwen, zingen en dansen. Zeker met alle ellende op de kinderafdeling is het is heerlijk om soms gewoon gezonde kinderen te zien spelen!

 20131225 154440 blog 2 Christel Selhorst foto 1 klein

Het is helaas niet altijd gemakkelijk om samen te werken met de Ghanese verpleegkundigen. Geschreven orders in de status worden gerust niet opgevolgd, het aanzetten van de couveuse wordt vergeten, er wordt niet verder gezocht als de zuurstofmachine op de afdeling kapot is. We hebben helaas al meerdere malen patiënten verloren door een dergelijk gebrek aan betrokkenheid. Ook de communicatie valt niet altijd mee: tijdens mijn dienst wordt ik regelmatig gebeld met de boodschap “de conditie van de patiënt is veranderd”, zonder overige informatie. Meestal betekent dit een verandering van levend naar dood, maar soms ook niet. Gelukkig zijn er ook hele positieve uitzonderingen van zeer bekwame verpleegkundigen. Laatst kreeg één van de opgenomen prematuren (thuis geboren) een ademstilstand en snel daarna ook hartstilstand; aangezien wij hier geen beademingsapparatuur beschikbaar hebben wilden mijn supervisor en ik beslissen om niet met reanimatie te starten aangezien het succes bij deze kleine kinderen hier nihil is. Echter, één van de verpleegkundigen was al begonnen met ballonbeademing en wilde graag doorzetten; de ademhaling en de hartslag kwamen terug en we hopen het kind over een paar dagen te kunnen ontslaan uit het ziekenhuis.

 

--------------------------

 

Welkom op de VNVA-blog over mijn verblijf in Ghana! Na mijn afstuderen als basisarts ben ik op 30 november 2013 voor 4 maanden vertrokken naar het Baptist Medical Centre in Nalerigu, Noord-Ghana. Het BMC is een 55 jaar bestaand missieziekenhuis met 123 bedden. Jaarlijks worden er 60.000 poliklinische patiënten en 10.000 klinische patiënten behandeld, uit zowel Ghana als de nabije buurlanden. Ik ben inmiddels een maand aan het werk hier en wil jullie graag een kijkje geven in de grote verschillen tussen de Nederlandse en Ghanese gezondheidzorg, te beginnen met de polikliniek.

PC070038 Blog 1 Christel Selhorst klein

Drie dagen per week is hier polikliniek, onderverdeeld in interne geneeskunde / chirurgie / kindergeneeskunde / gynaecologie & verloskunde, alhoewel dit in praktijk niet zo heel strikt gescheiden is. Afgelopen weken heb ik met name chirurgie polikliniek gedaan, maar zag ik alsnog veel kinderen, interne patiënten en zwangeren. Er bestaan geen vaste dokters; elke patiënt wordt door een willekeurige dokter gezien. Patiënten hebben geen afspraak, maar komen gewoon opdagen op het moment dat zij naar de dokter willen gaan. Meestal is dat ongeveer een maand nadat de medicatie op is, zodat behandeling van de veelvoorkomende chronische aandoeningen (o.a. hypertensie, diabetes mellitus) een grote uitdaging is. Na aankomst bij het ziekenhuis moeten patiënten eerst hun status ophalen (een groot schrift waar alle bezoeken en opnames aan het ziekenhuis in geschreven staan en labuitslagen met een plakbandje aan de kaft bevestigd zijn) en worden ze vervolgens getriageerd. De wachtruimte zie je op bovenstaande foto, meestal zijn er honderden patiënten en zit het grootste gedeelte van de mensen dus op het plein voor het ziekenhuis. Als het goed is komt de meest zieke patiënt voorin de rij terecht, maar in praktijk blijkt het niet zo’n heel waterdicht systeem. Aangezien de polikliniek ook als SEH fungeert, worden er de hele dag door bloedende, septische en/of comateuze patiënten binnengebracht. Laatst kwam één van de triage-verpleegkundigen naar ons toe om te vertellen dat ze bij één van de patiënten geen bloeddruk kon meten. Toen we met haar meeliepen, bleek dat de patiënt reeds in de wachtruimte was overleden. Dit is helaas geen uitzondering.

 

Blog 1 Christel Selhorst klein

Hierboven zie je een gemiddelde Ghanese spreekkamer. Aan één bureau zitten twee dokters (de witte mensen), twee vertalers (de dame in het blauw-witte uniform) en twee patiënten. De dokter krijgt altijd de mooiste stoel en de patiënt moet op een krukje zitten. Het bureau is bezaait met zeer moeilijk leesbare statussen. Er is geen enkele sprake van privacy: twee patiënten worden in dezelfde kamer ondervraagd over hun klachten en in principe wordt ook het lichamelijk onderzoek op het krukje gedaan. Alleen als het echt noodzakelijk is dat een patiënt gaat liggen wordt hij even meegenomen naar een onderzoeksbank in een apart hokje. Er lopen continue mensen in en uit de kamer (er zijn geen deuren) en iedereen bemoeit zich gerust met het consult, niet in de laatste plaats de andere patiënten in de kamer!

 

Slechts een klein aantal patiënten spreekt Engels en de meesten alleen één van de vele stamtalen in Ghana. Het werken met de Ghanese vertalers brengt een hele nieuwe uitdaging met zich mee, met name het wegvallen van enige nuance. Als ik vraag: “wat kan ik voor je doen”? wordt dat vertaald als “waar heb je pijn?”. Als ik bijvoorbeeld vraag: “heb je pijn op de borst?”, hoor ik de patiënt een minuut praten, de vertaler vraagt nog wat extra’s, nog meer uitleg van de patiënt en dan zegt de vertaler in het Engels “nee” en weigert nog meer te zeggen. Dat wekt toch de indruk dat er informatie verloren gegaan is! Soms spreekt ook de vertaler niet de taal van een bepaalde patiënt, waardoor er een extra vertaler (vaak een familielid van deze of een willekeurige andere patiënt) aan te pas moet komen om het met een tussenstap te vertalen (stamtaal à andere stamtaal à Engels). Je kunt je voorstellen dat ik me afvraag hoeveel van mijn oorspronkelijke boodschap overkomt bij de patiënt. Ook gebeurt het regelmatig dat de vertaler zich met zijn eigen mening mengt in het gesprek, vaak door middel van het schreeuwen van adviezen aan de patiënt. Laatst waren twee vertalers en de patiënt aan de overkant van het bureau gezamenlijk tegen mijn patiënt aan het schreeuwen dat hij zich seksueel onverantwoordelijk gedroeg en zich moest laten onderzoeken op SOA’s…

 

Tot ongeveer 19.00u zien we zoveel mogelijk patiënten en daarna worden alle resterende patiënten naar huis gestuurd om de volgende dag terug te komen, met uitzondering van de resterende kinderen en zwangere vrouwen. Deze patiënten worden altijd dezelfde dag gezien. Ook werpen we een korte blik in de wachtruimte opdat er geen mensen halfdood naar huis gestuurd worden. Op een gemiddelde polikliniekdag zien we met de 7 dokters zo’n 400 patiënten, in het malariaseizoen loopt dit op tot 800 patiënten.

Laatst aangepast op vrijdag, 18 augustus 2017 09:09

VNVA in het kort

  • De VNVA behartigt de belangen van de vrouwelijke artsen. De vereniging acht het van groot belang dat alle vrouwelijke artsen hun talenten optimaal kunnen benutten en daardoor een hun passende positie in de gezondheidszorg kunnen innemen. Tevens zet de vereniging zich in voor het inweven van seksespecifieke geneeskunde in opleiding en praktijk. Daarbij stimuleert de VNVA de gewenste maatschappelijke veranderingen…

Volg ons

VNVA op sociale media